गुडघा वाकवताना किंवा सरळ करताना “कटकट”, “क्लिक” किंवा “पॉप” असा आवाज येणे अनेकांना जाणवते. काही वेळा गुडघा हलवताना तो अडकतो किंवा लॉक झाल्यासारखा वाटतो. प्रत्येक वेळी क्लिकिंग म्हणजे गंभीर समस्या असे नसते; मात्र क्लिकिंगसोबत दुखणे, सूज, गुडघा अडकणे किंवा चालताना अस्थिरता असेल तर त्यामागे गुडघ्याच्या आतील संरचनेची समस्या असू शकते. Ashwini Multispeciality Hospital, Nashik येथे गुडघेदुखी, Meniscus Injury, Ligament Injury, Arthritis आणि इतर Orthopaedic समस्यांचे योग्य मूल्यांकन व उपचार केले जातात. गुडघ्यात क्लिकिंग म्हणजे काय? गुडघा हा हाडे, cartilage, meniscus आणि ligaments यांच्या मदतीने हालचाल करणारा जटिल सांधा आहे. गुडघा हलवताना आवाज येण्याची अनेक कारणे असू शकतात. जर फक्त आवाज येत असेल आणि वेदना, सूज किंवा हालचालीची अडचण नसेल, तर तो अनेकदा गंभीर समस्येचे लक्षण नसू शकतो. परंतु आवाजासोबत वेदना किंवा गुडघा अडकणे जाणवत असल्यास Orthopaedic तपासणी आवश्यक असू शकते. गुडघ्यात क्लिकिंग/लॉकिंग होण्याची प्रमुख कारणे 1. Meniscus Tear Meniscus हा गुडघ्यातील दोन हाडांमध्ये असलेला C-shaped cartilage असून तो shock absorber म्हणून काम करतो. गुडघ्याला वळण लागणे, खेळताना दुखापत होणे, अचानक squat करणे किंवा वयानुसार होणाऱ्या झीजेमुळे meniscus tear होऊ शकतो. यामध्ये: क्लिकिंग किंवा popping गुडघा अडकणे किंवा locking गुडघ्यात वेदना सूज गुडघा पूर्ण वाकवता किंवा सरळ करता न येणे चालताना गुडघा give way होणे अशी लक्षणे दिसू शकतात. 2. Knee Osteoarthritis वयानुसार गुडघ्यातील cartilage झिजल्यामुळे Osteoarthritis (गुडघ्याची झीज) होऊ शकते. Cartilage खराब झाल्यामुळे सांध्यातील हालचाल सुरळीत राहत नाही आणि वेदना, stiffness तसेच काही वेळा grinding किंवा clicking जाणवू शकते. 3. Ligament Injury ACL किंवा इतर ligament ला दुखापत झाल्यानंतर गुडघ्यात अस्थिरता जाणवू शकते. काही रुग्णांमध्ये गुडघा वाकवताना किंवा चालताना abnormal movement मुळे clicking किंवा giving-way जाणवू शकते. 4. Cartilage Damage गुडघ्याच्या joint surface वरील cartilage ला इजा किंवा झीज झाल्यास हालचालीदरम्यान घर्षण वाढू शकते. त्यामुळे वेदना, stiffness किंवा clicking जाणवू शकते. 5. जुन्या दुखापतीचे परिणाम पूर्वी गुडघ्याला fracture, ligament injury, meniscus tear किंवा surgery झाली असल्यास पुढील काळात गुडघ्यात stiffness, cartilage damage किंवा arthritis विकसित होऊ शकतो. Locking आणि Clicking मध्ये फरक काय? Clicking: गुडघा हलवताना आवाज किंवा छोटासा “क्लिक” जाणवतो; पण गुडघ्याची हालचाल पूर्णपणे थांबत नाही. Locking: गुडघा एखाद्या स्थितीत अडकतो आणि पूर्णपणे वाकवता किंवा सरळ करता येत नाही. काही meniscus injuries मध्ये torn cartilage चा भाग joint मध्ये अडकल्यामुळे true locking होऊ शकते. डॉक्टरांकडे कधी जावे? खालीलपैकी कोणतेही लक्षण असल्यास Orthopaedic consultation घेणे योग्य आहे: क्लिकिंगसोबत सतत वेदना गुडघ्यात सूज वारंवार locking किंवा catching गुडघा पूर्ण सरळ न होणे चालताना गुडघा give way होणे दुखापतीनंतर अचानक मोठी सूज वजन देऊन चालता न येणे गुडघ्याची हालचाल लक्षणीयरीत्या कमी होणे विशेषतः गुडघा लॉक होऊन सरळ होत नसेल, तर लवकर वैद्यकीय तपासणी करणे महत्त्वाचे आहे. गुडघ्याची तपासणी कशी केली जाते? Orthopaedic surgeon प्रथम रुग्णाचा इतिहास आणि गुडघ्याची clinical examination करतात. आवश्यकतेनुसार: X-Ray MRI Knee इतर imaging investigations सुचवले जाऊ शकतात. Meniscus tear शोधण्यासाठी MRI ही उपयुक्त तपासणी आहे; मात्र प्रत्येक रुग्णाला MRI आवश्यकच असेल असे नाही. तपासणीच्या निष्कर्षांनुसार डॉक्टर योग्य investigation ठरवतात. उपचार कोणते असू शकतात? उपचार हे clicking किंवा locking मागील कारणावर अवलंबून असतात. Conservative Treatment काही रुग्णांमध्ये: विश्रांती व activity modification औषधोपचार Physiotherapy Knee strengthening exercises वजन नियंत्रण यांचा उपयोग केला जाऊ शकतो. Arthroscopy काही विशिष्ट meniscus injuries किंवा mechanical symptoms असलेल्या रुग्णांमध्ये Knee Arthroscopy विचारात घेतली जाऊ शकते. मात्र प्रत्येक meniscus tear साठी surgery आवश्यक नसते; tear चा प्रकार, लक्षणे, वय, activity level आणि clinical findings यानुसार उपचार ठरवले जातात. गुडघ्याची काळजी कशी घ्यावी? गुडघ्यात वारंवार clicking किंवा pain असल्यास स्वतःहून दुर्लक्ष करू नका. योग्य वजन राखा. नियमित, योग्य पद्धतीने exercise करा. अचानक high-impact activity टाळा. गुडघ्याला दुखापत झाल्यास योग्य वेळी उपचार घ्या. सतत वेदना किंवा locking असल्यास Orthopaedic consultation घ्या. निष्कर्ष गुडघ्यात क्लिकिंग होणे नेहमीच गंभीर आजाराचे लक्षण नसते. परंतु क्लिकिंगसोबत दुखणे, सूज, locking, catching किंवा गुडघा give way होणे अशी लक्षणे असतील तर Meniscus injury, cartilage damage, ligament injury किंवा arthritis यांसारख्या कारणांचा विचार करणे आवश्यक आहे. योग्य वेळी तपासणी आणि योग्य उपचार केल्यास गुडघ्याची हालचाल आणि दैनंदिन जीवनातील अडचणी कमी करण्यास मदत होऊ शकते. 🏥 Ashwini Multispeciality Hospital, Nashik Orthopaedic & Trauma Care | Knee Care | Arthroscopy | Joint Replacement | Spine Care 📞 0253-2472552 / 53 🌐 www.autadehospitals.in Trusted Care. Advanced Treatment. Better Recovery.